Please wait..
Take a fresh look at your lifestyle.

Science news: मलमूत्र आहे इतके ‘शक्तिशाली’..! पहा कशा पद्धतीने होऊ शकतो या टाकाऊ पदार्थांचा वापर

Please wait..

पुणे : मानवी मलमुत्राच्या उपयोगितेची अनेक उदाहरणे आपण वेळोवेळी ऐकतो. मराठीत यास सोनखत म्हणतात. मात्र, जेव्हा शरीरातून मलमूत्र आणि मूत्र बाहेर पडते तेव्हा लोक सहसा नाक आणि भुवया मुरडतात. कारण हे केवळ कचऱ्याच्या स्वरूपातच नाही तर वस्तूंमध्येही अस्वच्छ (घाणेरडे) मानले जाते. पण, आपल्या शरीरातील या कचऱ्याचा खूप उपयोग होतो. ते इतके शक्तिशाली आहे की ते माणसाचे भविष्य वाचवू शकते. चांगले दमदार कंपोस्ट खत आणि बायोगॅस निर्मिती याद्वारे शेती आणि ग्रामीण विकासाला चालना देणारा हा महत्वपूर्ण घटक असल्याचे संशोधकांचे म्हणणे आहे. (industrial and agricultural use of human toilet garbage and its importance in energy production)

Advertisement

Advertisement

सरासरी एक प्रौढ व्यक्ती दरवर्षी 91 किलो विष्ठा आणि 730 लिटर मूत्र उत्सर्जित करते. हे केवळ आजच नाही तर प्राचीन काळापासून वापरले जात आहे. प्राचीन रोममध्ये मानवी कचरा (विष्ठा आणि मूत्र) वाया जात नव्हते. प्रक्रिया न केलेले सांडपाणी फळबागेत खत म्हणून वापरले. त्याच वेळी लघवीचा वापर लेदर मुलायम करण्यासाठी व निर्मितीमध्ये केला जात असे. इंग्लंडचा राजा हेन्री आठवा (१५०९ ते १५४७) याच्या काळात ‘ग्रूम ऑफ द स्टूल’ हे देशातील महत्त्वाचे पद होते. या पदावर असलेली व्यक्ती राजाच्या दैनंदिन कामात मदत करत असे. तो राजाच्या अगदी जवळचा मानला जात असे. त्यावेळी घंटागाडीचे शेतकरी (सांडपाण्याची भांडी/ टाक्या रिकामे करणारे) रात्रीच्या वेळी कचरा रिकामा करून स्थानिक शेतकऱ्यांना विकायचे.

Advertisement

Advertisement
Loading...

तर अशाप्रकारे मलमूत्राची उपयुक्त विल्हेवाट आपण आपल्या पूर्वजांकडून शिकू शकतो. हे आपल्या सध्याच्या अनेक समस्यांचे निराकरण करू शकते. प्रथम आपल्या उर्जेच्या गरजांबद्दल बोलूया. असे मानले जाते की पोटाच्या योग्य साफसफाईसाठी अधिक फायबर युक्त गोष्टी खाव्यात. त्यामुळे बद्धकोष्ठतेची समस्या उद्भवत नाही. म्हणजेच, हे एक संसाधन आहे ज्याचा पुरवठा नेहमी राखला जाऊ शकतो. अशा परिस्थितीत, उर्जेसाठी पाणी, हवा किंवा इतर स्त्रोतांच्या सतत पुरवठ्याशी तुलना केल्यास ते अधिक विश्वासार्ह आहे. सांडपाण्यावर प्रक्रिया केल्यानंतर उरलेला गाळ मिथेन निर्मितीसाठी चांगला कच्चा माल म्हणून वापरला जाऊ शकतो. आधुनिक ट्रीटमेंट प्लांटमध्येही त्यात जीवाणू मिसळून बायोगॅस बनवला जातो जो घरापर्यंत पोचवला जातो किंवा वाहनांमध्ये इंधन म्हणून वापरला जातो.

Advertisement

Advertisement

हे पेट्रोल किंवा डिझेलपेक्षा जास्त स्वच्छ इंधन आहे. अशा प्रकारे आपण सांडपाण्याद्वारे पेट्रोल, डिझेल आणि एलपीजीवरील आपले अवलंबित्व कमी करू शकतो. यामुळे विद्यमान नैसर्गिक साधनसंपत्तीवरील दबाव कमी होईल, परंतु पर्यावरणातील कार्बन उत्सर्जन देखील कमी होईल. त्याचप्रमाणे, लघवी देखील मानवांसाठी फायदेशीर ठरू शकते. खरे तर जगातील ७२ टक्के पाणी शेतीसाठी वापरले जाते. आगामी काळात वाढती लोकसंख्या आणि हवामानातील बदल यामुळे पाण्याची मागणी आणखी वाढणार आहे. एका दशकात काही देशांमध्ये अशी परिस्थिती असू शकते की पाण्याअभावी लोक ते ठिकाण सोडतात. यूकेमधील प्रत्येक प्रौढ व्यक्ती दिवसातून दोन लिटर मूत्र उत्सर्जित करते. याशिवाय घरात वापरलेले १४० लिटर पाणी ते नाल्यात टाकतात. या पाण्याचा पुनर्वापर करून पृथ्वीला धोकादायक दुष्काळापासून वाचवता येईल का? उत्तर होय आहे. त्यासाठीचे तंत्रज्ञानही उपलब्ध असून त्याचा वापरही सुरू आहे.

Advertisement

Advertisement

इस्रायल सध्या वापरलेल्या पाण्याच्या 90 टक्के पुनर्वापर करून शेतीसाठी दरवर्षी 56,000 ऑलिम्पिक जलतरण तलाव तयार करतो. शेतीबद्दल बोलायचे झाले तर कोणतीही सजीव वस्तू तिच्या अस्तित्वासाठी फॉस्फरसवर अवलंबून असते. मात्र, जास्त खाणकामामुळे ते झपाट्याने कमी होत आहे आणि ते पुन्हा भरता येत नाही. अमेरिका, चीन आणि भारत यांना त्यांच्या पुढील पिढ्यांमध्ये त्याची कमतरता भासू शकते. शेतीमध्ये फॉस्फरस नसल्यास, मानव आजच्या तुलनेत निम्मेच उत्पादन देऊ शकतो. या प्रकरणात आपण आपल्या पूर्वजांचे अनुकरण करू शकतो आणि मातीतील कचरा वापरू शकतो. जसे की कंपोस्टिंग टॉयलेट किंवा बायो-गॅस उत्पादनातून उरलेले पोषक-समृद्ध कोरडे अवशेष वापरणे. शौचालये पुनर्बांधणी केल्याने 4 अब्ज 200 दशलक्ष लोकांमध्ये मोठा फरक पडू शकतो ज्यांना स्वच्छ शौचासाठी प्रवेश नाही. वाहत्या पाण्याशिवाय शौचालये दररोज पाच वर्षांखालील सुमारे 800 मुलांना मृत्यूपासून वाचवू शकतात. मायक्रोसॉफ्ट कंपनीचे सह-संस्थापक बिल गेट्स म्हणाले होते की टॉयलेटची वाढती बाजारपेठ केवळ जीवन वाचवणारी नाही तर व्यावसायिक दृष्टिकोनातूनही फायदेशीर आहे. 2030 पर्यंत, टॉयलेट मार्केट US $6 अब्ज पर्यंत पोहोचेल. प्रत्येक डॉलरसाठी पाच डॉलर्स मिळतील. त्यामुळे तुमचा स्टूल हा हसण्यासारखा किंवा त्रासाचे कारण नाही. आपण आता कृती केली तर पृथ्वी यापासून वाचू शकते.

Advertisement

Advertisement
Advertisement

Leave a Reply