Please wait..
Take a fresh look at your lifestyle.

.. म्हणून भारत रशियाचा विरोध करू शकत नाही; जाणून घ्या, काय आहेत महत्वाची कारणे..?

दिल्ली : रशिया आणि युक्रेनमध्ये सुरू असलेल्या युद्धा दरम्यान भारताच्या भूमिकेची देश-विदेशात जोरदार चर्चा सुरू आहे. याचे कारण भारत या दोन्ही देशांना उघडपणे पाठिंबा देत नाही. युक्रेनच्या संकटात भारताने रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन यांच्याबरोबर दूरध्वनीद्वारे चर्चा केली आणि युद्ध त्वरित थांबवण्याचे आवाहन केले.

Advertisement

दुसरीकडे, रशियाने युक्रेनवर केलेल्या आक्रमणाविरोधात संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदेत (UNSC) मांडलेल्या ठरावावर मतदान करण्यापासून भारताने स्वतःला दूर केले. एकीकडे संपूर्ण युरोप आणि पाश्चिमात्य देश रशियाच्या विरोधात गेले असताना भारत अजूनही तटस्थ आहे. अशा स्थितीत प्रश्न पडतो की अशी कोणती कारणे आहेत ज्यामुळे भारत इच्छा असूनही रशियाच्या विरोधात जाऊ शकत नाही ? अशी कोणती कारणे आहेत ज्यांमुळे भारत रशियाला विरोध करू शकत नाही ?, या महत्वाच्या प्रश्नांची उत्तरे शोधण्याचा प्रयत्न करू या..

Advertisement

भारत एकाच वेळी दोन्ही बाजूंनी आपला पाठिंबा व्यक्त करू शकत नाही. यामुळेच भारताने या संपूर्ण प्रकरणात कोणत्याही देशाचे नाव न घेतल्याने भारत रशियाच्या विरोधात जाणार नसल्याचे यावरून दिसून येते. जर अमेरिकेने रशियावर निर्बंध लादले तर रशियाकडून शस्त्रास्त्रे आयात करण्यात भारतासमोर काही आव्हाने निर्माण होऊ शकतात. रशियाकडून शस्त्रे आयात करू नयेत यासाठी अमेरिका भारतावर दबाव वाढवू शकतो. याचा थेट परिणाम भारत आणि रशियामधील S-400 क्षेपणास्त्र संरक्षण प्रणाली करारावर होऊ शकतो.

Advertisement

 मात्र, इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रात चीनचा हस्तक्षेप रोखण्यासाठी अमेरिकेने भारताबरोबर धोरणात्मकपणे राहण्याची गरज आहे. अशा परिस्थितीत भारत आणि अमेरिका हे दोन्ही देश कोणत्याही परिस्थितीत एकमेकांपासून दूर जाण्याचा धोका पत्करू इच्छित नाहीत. चीनच्या वाढलेल्या राजवटींमुळे अमेरिकेला प्रत्येक आघाडीवर भारताचा पाठिंबा हवा आहे. त्यामुळे भारताला अमेरिकेच्या निर्बंधातून सूट मिळू शकते, असे काही तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे.

Advertisement

रशिया सध्या भारताचा सर्वात मोठा शस्त्रास्त्र पुरवठादार देश आहे. देशांतर्गत संरक्षण उत्पादनाला चालना देण्याच्या भारताच्या निर्णयामुळे, रशियाकडून आयात करण्यात येणाऱ्या संरक्षण उपकरणांचा वाटा निश्चितच कमी झाला आहे, जो 70% वरून 49% वर आला आहे. असे असूनही, रशिया सध्या भारताला सर्वात मोठा शस्त्रास्त्र पुरवठादार आहे. भारताने आयात केलेल्या संरक्षण उपकरणांपैकी 60 टक्के रशियाकडून येतात. अशा परिस्थितीत रशियाच्या विरोधात जाऊन भारत जोखीम पत्करण्याची शक्यता कमीच आहे.

Advertisement

रशियाबरोबर सहकार्याच्या अनेक दशकांच्या इतिहासाकडे दुर्लक्ष करणे भारतासाठी कठीण आहे. याआधी वादग्रस्त काश्मीर मुद्द्यावर भारताच्या बाजूने रशियाने यूएनएससीच्या ठरावांवर व्हेटो केला आहे. या संदर्भात, भारत शांतता आणि संवादाद्वारे विवादांचे निराकरण करण्यासाठी समस्या सोडवण्यासाठी संवादाला चालना देण्याच्या आपल्या जुन्या आणि सुप्रसिद्ध धोरणाचे अनुसरण करत असल्याचे दिसते.

Loading...
Advertisement

युक्रेनमधील सध्याची परिस्थिती भारताला सोयीस्कर नसेल, पण तो आपली भूमिका बदलून युक्रेनच्या बाजूने जाऊ शकत नाही. संरक्षण आणि भू-राजकीय गरजांमुळे भारताला असे करणे परवडणारे नाही. युक्रेनमध्ये अडकलेल्या हजारो भारतीय नागरिकांना बाहेर काढण्याचे आव्हानही भारतासमोर आहे, त्यात बहुतांश विद्यार्थी आहेत.

Advertisement

युद्धग्रस्त युक्रेनमधून भारतीयांना सुरक्षितपणे आणि यशस्वीपणे बाहेर काढण्यासाठी भारताला युद्धात सहभागी असलेल्या दोन्ही देशांकडून सुरक्षा आश्वासनांची आवश्यकता आहे. अशा परिस्थितीत भारताचा दृष्टीकोन कोणत्याही एका देशाकडे झुकल्यास तेथे उपस्थित असलेल्या भारतीय नागरिकांसाठी अडचणी निर्माण होऊ शकतात आणि भारत आपल्या नागरिकांची सुरक्षा धोक्यात घालण्याचा धोका पत्करू इच्छित नाही.

Advertisement

जर अमेरिका आणि त्याचे युरोपीय मित्र देश रशियावर कठोर निर्बंध लादत राहिले तर भारताला रशियासोबत व्यापार करणे कठीण होऊ शकते. यावेळी अमेरिका भारताची भूमिका समजून घेत असला तरी ती पुढेही कायम राहील याची शाश्वती नाही. जर अमेरिकेचा दृष्टिकोन बदलला तर S-400 च्या खरेदीवरही संकट येऊ शकते.

Advertisement

रशियाला भारताच्या भूमिकेत बदल झाल्याचे दिसले, तर ते आपल्या रणनितीत बदल करून भारतावर दबाव आणू शकतात, ज्यामध्ये भारताचा कट्टर प्रतिस्पर्धी पाकिस्तानला मदत करण्याचा पर्यायही राहू शकतो. रशियाने गेल्या दोन दशकांत भारताचे अमेरिकेबरोबरचे वाढते सहकार्य मान्य केले आहेत, पण युक्रेनचे प्रकरण वेगळे आहे आणि भारताने युक्रेनच्या बाजूने कोणत्याही देशाच्या पाठीशी उभे राहावे असे रशियाला वाटत नाही. एकूणच युक्रेन आणि रशिया यांच्यात सुरू असलेल्या युद्धामुळे भारताच्या परराष्ट्र धोरणावर संकटांचा डोंगर उभा राहिला आहे.

Advertisement

रशियाच्या युद्धखोरीने आलेय ‘हे’ संकट..! युक्रेनच्या अट्टाहासाने झालीय मोठीच पंचाईत

Advertisement

 

Advertisement
Advertisement

Leave a Reply