Take a fresh look at your lifestyle.

कृषीसल्ला : कांदा साठवणुकीबाबत ‘ही’ घ्या महत्वाची काळजी; वाचा, कारण मुद्दा आहे थेट पैशांचा


भारत देश कृषी प्रधान देश म्हणून ओळखला जातो. जगाचा विचार केल्यास आपला देश भाजीपाला आणि पिकांच्या उत्पादनात दुसऱ्या क्रमांकावर आहे. भाजीपाला पिकांमध्ये जीवनसत्वे, प्रथिने, कर्बोदके भरपूर प्रमाणात उपलब्ध असतात, त्यामुळे मानवी आहारात भाजीपाला पिकांचे अनन्यसाधारण महत्व आहे.

Advertisement

भाजीपाला पिकांचे प्रती हेक्टर मिळणारे जास्त उत्पादन, काढणीसाठी लागणारा कमी कालावधी, दिवसेंदिवस देशांतर्गत व परदेशात वाढणारी मागणी या काही कारणांमुळे भाजीपाला पिके शेतकऱ्यांसाठी इतर पिकांच्या तुलनेत आर्थिकदृष्ट्या फायदेशीर ठरत आहे. आपल्याकडे कांदा पिकाची मोठ्या प्रमाणात लागवड केली जाते. त्यामुळे कांदा पिकाच्या बाबतीत काही महत्वाच्या गोष्टी जाणून घेणे सुद्धा तितकेच महत्वाचे आहे.

Advertisement

उन्हाळ्यात कांदा पिक काढणी आणि साठवणूक करण्यासाठी काय काळजी घेणे आवश्यक आहे, हे जाणून घेऊ या..
कांदा पिकाच्या दर्जेदार उत्पादनासाठी योग्य जमिनीची निवड, योग्य जातींची निवड, दर्जेदार बियाणे, निरोगी रोपे, अन्नद्रव्य व पाणी व्यवस्थापन, किडरोग व्यवस्थापन यास जसे अनन्यसाधारण महत्व आहे तसेच कांदा पिकाची योग्य परिपक्वतेला काढणी करणे व योग्यप्रकारे साठवणूक करणे सुद्धा अत्यंत महत्वाचे आहे.

खरिपात तयार होणाऱ्या जातीचा कांदा एक महिन्यापेक्षा जास्त काळ टिकत नाही. रब्बी हंगामात तयार होणाऱ्या जातींचे कांदे योग्य पद्धतीने साठवल्यास जातीपरत्वे पाच महिने टिकतात. त्यामुळे कांद्याच्या योग्य जातींची निवड महत्वाची ठरते. कृषी क्षेत्रात माती परीक्षण करणे जास्त महत्वाचे आहे. माती परीक्षण केल्यास जमिनीचे आरोग्य काय आहे, अन्नद्रव्यांचे प्रमाण किती आहे तसेच किती प्रमाणात खते आवश्यक आहेत. याबाबत माहिती मिळते. माती परीक्षणानुसार मुख्य व सुक्ष्म अन्नद्रव्ये यांचे व्यवस्थापन करावे. खतांची मात्रा, प्रकार तसेच पाणी नियोजन यांचा साठवणीवर खूप परिणाम होतो.

Advertisement

सर्व नत्रयुक्त खते लागवडीनंतर ६० दिवसांच्या आत द्यावे. उशिरा नत्र दिले तर माना जाड होतात व कांदा टिकत नाही. पालाशमुळे साठवण क्षमता वाढते. तसेच गंधकासाठी अमोनियम सल्फेट, सल्फेट ऑफ पोटॅश किंवा सुपर फॉस्फेटचा वापर केला तर गंधकाची गरज आपोआप पूर्ण केली जाते; परंतु अलीकडे संयुक्त दाणेदार खतांचा वापर होत असल्यामुळे त्यातून फक्त नत्र, स्फुरद व पालाश हीच अन्नद्रव्ये मिळतात, तेव्हा गंधकासाठी गंधकयुक्त खत लागवडीपूर्वी देणे हे साठवण चांगली होण्यासाठी आवश्‍यक आहे.

Advertisement

पिकांना पाणी देण्याचीही एक पद्धत आहे. योग्य प्रमाणात आणि आवश्यक पद्धतीने पाणी दिल्यास पिकांची जोमान वाढ होते. प्रत्येक पिकासाठी पाणी देण्याचे प्रमाण वेगळे आहे. कांदा पिकाचा विचार केल्यास या पिकास पाणी कमी मात्र नियमित द्यावे लागते. त्यामुळे पाणी देताना सुद्धा काळजी घेणे महत्वाचे आहे. एकाच वेळी भरपूर पाणी दिले तर माना जाड होतात. जोड कांद्याचे प्रमाण वाढते. यासाठी ठिबक किंवा तुषार सिंचन फायदेशीर ठरते. काढणीअगोदर जमिनीच्या प्रकारानुसार २ ते ३ आठवडे पाणी बंद करावे. त्यानंतर पात पिवळी पडून कांद्याच्या ५० ते ७० टक्के माना पडल्यानंतर काढणी करावी.

साठवणूक नियोजन  
कांदा काढणीनंतर त्याची योग्य साठवणूक होणे महत्वाचे आहे. यासाठी कशा पद्धतीने साठवणूक करणे आवश्यक आहे, याबाबत माहिती असावी. प्रथमत: काढणीनंतर कांदा शेतातच पातीसह सुकू द्यावा. कांद्याच्या ओळी अशा तऱ्हेने लावाव्यात, की जेणेकरून पहिल्या ओळीतील कांदा दुसऱ्या ओळीतील पातीने झाकला जाईल. अशाप्रकारे कांदा शेतात चार दिवस सुकू द्यावा. त्यानंतर चार सेंटीमीटर लांब मान ठेवून पात कापावी. चिंगळी, जोड कांदा व डेंगळे आलेले व खराब कांदे वेगळे काढावेत. राहिलेला कांदा सावलीत ढीग करून १५ दिवस सुकवावा. या काळात कांद्याच्या माना वाळून पिरगळतात, वरचा पापुद्रा वाळून कांद्याला घट्ट चिकटतो.

Advertisement

चांगल्या साठवणीसाठी साठवणगृहात ६५ ते ७० टक्के आर्द्रता, तापमान २५ ते ३० अंश सेल्सिअसच्या दरम्यान असावे लागते. नैसर्गिक वायुविजनाचा वापर करून साठवणगृहाची रचना केली तर तापमान व आर्द्रता काही अंशी मर्यादित ठेवून साठवणीतील नुकसान कमी करता येते. साठवणगृहाचे दोन प्रकार असतात. नैसर्गिक वायुविजनाचा वापर करून उभारलेले साठवणगृह आणि विद्युत ऊर्जेचा वापर करून बनवलेली शीतगृहे. नैसर्गिक वायुविजनावर आधारित चाळ ही एक पाखी आणि दोन पाखी या दोन प्रकारची असतात. एक पाखी चाळीची उभारणी दक्षिण-उत्तर करावी. दोन पाखी चाळीची उभारणी पूर्व-पश्‍चिम करावी.

Advertisement

पावसाळ्याच्या दिवसात कांदे ओले होण्याची शक्यता असते.  अनेक जणांना याचा अनुभव आहेच. त्यामुळे पावसाळ्यात कांदे बाजूने ओले होणार नाहीत याकडे लक्ष देण्याची आवश्यकता असते. त्यानुसार नियोजन करावे.

Advertisement


कांदा चाळीत कांदा साठवणूक केली जाते. त्यामुळेय साधारणपणे या चाळीची लांबी ५० फुटांपेक्षा जास्त असू नये. तळाशी हवा खेळती असावी, तसेच बाजूच्या भिंतीदेखील लाकडाच्या किंवा बांबूच्या असाव्यात. त्यास फटी असाव्यात. चाळीसाठी उंचावरची व पाणी न साठणारी जागा निवडावी. चाळीभोवतीची जागा स्वच्छ असावी. तळाशी मुरूम, वाळूचा थर द्यावा. त्यानंतर चाळीची उभारणी करावी. तळाशी एक फुटाची मोकळी जागा ठेवावी. सिमेंट किंवा पन्हाळी पत्र्यांनी चाळीत उष्णता वाढते.

Advertisement

सिमेंट पत्रे व त्यावर उसाच्या पाचटाचे आच्छादन केले तर तापमान कमी राहण्यास मदत होते. चाळीचे छप्पर उतरते असावे. ते उभ्या भिंतीच्या तीन फूट पुढे असावे, त्यामुळे पावसाचे ओसाडे कांद्यापर्यंत पोचत नाहीत, कांदा खराब होणार नाही. चाळीतील कांद्याची उंची ४ ते ५ फुटांपेक्षा जास्त असू नये. उंची वाढल्यामुळे तळातील कांद्यावर वजन वाढते. हवा खेळती राहत नाही.

Advertisement

पाखीची रुंदीदेखील ४ ते ४.५ फुटांपेक्षा जास्त असू नये. रुंदी वाढवली तर वायुविजन नीट होत नाही. थरातील मध्यावरील कांदे सडतात. कांदा साठविण्याआधी एक दिवस अगोदर चाळीत बुरशीनाशकाची फवारणी करून निर्जंतुक करावी, तसेच कांदे टाकताना जास्त उंचावरून टाकू नये.

Advertisement

कृषीरंग | शेती-मातीच्या बातम्या आणि जगभरातील न्यूज अपडेट वाचण्यासाठी https://t.me/krushirang चॅनलमध्ये सहभागी व्हा.

Advertisement

Advertisement

Leave a Reply